Bir evin vitrininde, mutfak dolabında ya da yıllardır el sürülmeden duran bir sandıkta… Görünüşte sıradan bir porselen kase, bir anda sanat dünyasının gündemine oturdu. Amerika’da düzenlenen mütevazı bir bahçe satışında neredeyse fark edilmeden el değiştiren bu parça, yapılan incelemelerin ardından milyonlarca liralık bir tarih hazinesi olarak kayıtlara geçti.
Amerika Birleşik Devletleri’nin Connecticut eyaletinde, New Haven yakınlarında düzenlenen küçük ölçekli bir bahçe satışında yalnızca 35 dolara satın alınan mavi-beyaz desenli porselen kase, uzman incelemeleri sonucunda 15. yüzyıla tarihlendi. Saray atölyelerinde üretildiği belirlenen eser için bugün biçilen değer ise yaklaşık 21 milyon TL seviyesinde.
Sıradan bir satıştan küresel ilgiye
Bahçe satışında alıcı bulan kase, ilk bakışta dekoratif bir ev eşyasından farksız görünüyordu. Satın alan kişi, herhangi bir pazarlık dahi yapmadan ürünü alarak evine götürdü. Ancak porselenin formu ve desenleri kısa süre içinde dikkat çekti. Fotoğrafların sanat piyasasında uzman isimlere iletilmesiyle birlikte, parçanın sıradan bir üretim olmadığı anlaşıldı. Yapılan ilk değerlendirmeler, kasenin imparatorluk için hazırlanmış özel bir porselen olabileceğine işaret etti. Ardından yapılan detaylı analizler, eserin kökeninin 1400’lü yılların başına uzandığını netleştirdi.
Saray için üretilmiş nadir bir porselen
Yaklaşık 16 santimetre genişliğindeki kase, Ming Hanedanı’nın erken dönemine, özellikle Yongle dönemine tarihleniyor. Üzerindeki lotus, şakayık, krizantem ve nar çiçeği motifleri, yalnızca saray için üretilen üst düzey porselenlerde görülen süslemeler arasında yer alıyor. Mavi-beyaz renk paleti ise dönemin teknik ustalığını yansıtan en belirgin unsur olarak öne çıkıyor. Uzmanlara göre kullanılan sır ve porselen hamuru, sonraki yüzyıllarda dahi aynı kaliteyle tekrar edilemedi.
“Lotus kasesi” olarak anılıyor
Tomurcuğu andıran formu nedeniyle sanat çevrelerinde “lotus kasesi” olarak bilinen eser, ince tabanı ve kavisli kenarlarıyla dikkat çekiyor. Ağız kısmını çevreleyen çiçek yaprağı benzeri desenler, dönemin estetik anlayışını güçlü biçimde yansıtıyor. Yapılan incelemelerde yüzeyin son derece pürüzsüz olduğu, sır tabakasının ise ipeksi bir dokuya sahip bulunduğu belirtildi. Bu özellikler, kasenin yalnızca günlük kullanım için değil, gücü ve ihtişamı simgeleyen bir obje olarak üretildiğini ortaya koyuyor.
Dünyada sayılı örneği var
Uzmanlara göre bugün aynı özelliklere sahip yalnızca altı benzer kase biliniyor. Bu nadir örneklerin büyük bölümü British Museum, Victoria and Albert Museum, Taipei Saray Müzesi ve İran Ulusal Müzesi gibi prestijli koleksiyonlarda korunuyor. Bu nedenle böylesine değerli bir parçanın bir bahçe satışında ortaya çıkması, sanat ve tarih çevrelerinde şaşkınlıkla karşılandı. Eserin, yakında Sotheby's tarafından düzenlenecek bir açık artırmada 300 bin ile 500 bin dolar arasında bir bedelle alıcı bulması bekleniyor.
Ming porselenlerine artan ilgi
14. ve 17. yüzyıllar arasında üretilen Çin porselenleri, son yıllarda koleksiyonerlerin yoğun ilgisini çekiyor. Devlet denetimindeki fırınlarda üretilen mavi-beyaz porselenler, hem sanatsal kalite hem de tarihsel değer açısından büyük önem taşıyor. Daha önce benzer dönemlere ait kaselerin milyonlarca dolara satılması, bu eserlerin sanat piyasasındaki yerini açıkça ortaya koyuyor. Bu nedenle küçük bir bahçe satışında bulunan kasenin kısa sürede yüksek bir değere ulaşması, uzmanlar için sürpriz sayılmıyor.
Sessiz bir miras yeniden ortaya çıktı
Kasenin önceki sahiplerine dair net bir kayıt bulunmuyor. Uzmanlar, bu tür eserlerin kuşaklar boyunca aile içinde el değiştirmiş olabileceğini ve gerçek değerlerinin zamanla unutulabildiğini vurguluyor. Önümüzdeki günlerde yapılacak açık artırma, hem koleksiyonerler hem de sanat tarihçileri tarafından yakından izlenecek. Bu hikâye, ikinci el satışların yalnızca eski eşyaların değil, yüzyıllara uzanan sessiz bir tarihin de saklı kalabildiği yerler olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: